Η εφαρμογή του Interoperable Europe Act (IEA) σηματοδοτεί ένα σημαντικό βήμα για τον ψηφιακό μετασχηματισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για πρώτη φορά, όλα τα κράτη-μέλη καλούνται να λειτουργήσουν μέσα σε ένα κοινό πλαίσιο, ώστε οι διασυνοριακές δημόσιες υπηρεσίες να είναι πλήρως συμβατές, ασφαλείς και εύχρηστες.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα προέρχεται από την Κροατία. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης, Δημόσιας Διοίκησης και Ψηφιακού Μετασχηματισμού δημιούργησε δίκτυο εξειδικευμένων σημείων επικοινωνίας, συντόνισε την καταχώριση έργων, διενήργησε αξιολογήσεις διαλειτουργικότητας και καθιέρωσε συστηματική επιμόρφωση. Αυτή η έγκαιρη και ενεργή προετοιμασία ενισχύει την ομαλή εφαρμογή του IEA και καλλιεργεί μια κουλτούρα συνεργασίας και καινοτομίας.
Νέες υποχρεώσεις για τα κράτη-μέλη και ρόλος της εθνικής αρχής
Με το IEA, κάθε κράτος-μέλος καλείται να αναπτύξει ένα ολοκληρωμένο εθνικό πλαίσιο οργάνωσης. Στόχος είναι ο καλύτερος συντονισμός μεταξύ των δημόσιων φορέων και η παροχή ψηφιακών υπηρεσιών που λειτουργούν χωρίς εμπόδια και πέρα από τα σύνορα.
Στο επίκεντρο αυτού του πλαισίου βρίσκεται η Εθνική Αρμόδια Αρχή, η οποία ορίζεται ως Ενιαίο Σημείο Επαφής. Ο ρόλος της είναι καθοριστικός: συντονίζει τις υποχρεώσεις των δημόσιων φορέων, επικοινωνεί με το Interoperable Europe Board, διευκολύνει την καταχώριση έργων και διασφαλίζει την τήρηση των απαιτήσεων του Κανονισμού.
Σημαντικό είναι επίσης ότι το IEA δεν υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να διαθέτουν όλες τις εθνικές υπηρεσίες τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ούτε ρυθμίζει τη γενική ανταλλαγή δεδομένων. Επικεντρώνεται αποκλειστικά στη διαλειτουργικότητα υφιστάμενων ή σχεδιαζόμενων διασυνοριακών υπηρεσιών.
Η υποχρεωτική αξιολόγηση διαλειτουργικότητας
Ένα από τα βασικά στοιχεία του IEA είναι η αξιολόγηση διαλειτουργικότητας, η οποία απαιτείται μόνο για:
- νέες διασυνοριακές ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες, ή
- υπηρεσίες που τροποποιούνται ουσιαστικά με νέους δεσμευτικούς κανόνες που επηρεάζουν τη λειτουργία τους.
Οι καθαρά εθνικές υπηρεσίες ή όσες δεν υφίστανται σημαντικές αλλαγές εξαιρούνται.
Πριν από την υιοθέτηση νέων κανόνων που επηρεάζουν μια διασυνοριακή υπηρεσία, ο αρμόδιος φορέας οφείλει:
- Να εντοπίσει πιθανά νομικά, οργανωτικά, σημασιολογικά και τεχνικά εμπόδια, χρησιμοποιώντας το European Interoperability Framework ως οδηγό.
- Να δημοσιεύσει τα αποτελέσματα σε μηχαναγνώσιμη μορφή, με πλήρη διαφάνεια.
Με αυτόν τον τρόπο ενισχύονται η ποιότητα, η ασφάλεια και η συνέπεια των ευρωπαϊκών δημόσιων υπηρεσιών.
Ενίσχυση δεξιοτήτων και διαμοιρασμός λύσεων
Το πλαίσιο δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ενίσχυση των γνώσεων των δημοσίων υπαλλήλων. Τα κράτη-μέλη οφείλουν να διοργανώνουν τακτική εκπαίδευση, ώστε οι αρμόδιες ομάδες να είναι επιχειρησιακά έτοιμες και επαρκώς ενημερωμένες για ζητήματα διαλειτουργικότητας.
Όλες οι σχετικές λύσεις —συμπεριλαμβανομένου του πηγαίου κώδικα και της τεχνικής τεκμηρίωσης— πρέπει να αναρτώνται στο Interoperable Europe Portal. Με αυτόν τον τρόπο διευκολύνονται η συνεργασία και η επαναχρησιμοποίηση. Παράλληλα, για νέες λύσεις προκρίνεται η χρήση ανοιχτού λογισμικού, όταν αυτό προσφέρει ισοδύναμη λειτουργικότητα, κόστος, εμπειρία χρήστη και επίπεδο κυβερνοασφάλειας.
Για την ενθάρρυνση της καινοτομίας, οι δημόσιες διοικήσεις μπορούν να δημιουργήσουν ρυθμιστικές αμμοδόχους: ελεγχόμενα περιβάλλοντα όπου δοκιμάζονται νέες διασυνοριακές λύσεις, ακόμη και στο πλαίσιο συνεργασιών μεταξύ κρατών-μελών. Οι αμμοδόχοι αυτές μπορούν να λειτουργούν για περιορισμένο διάστημα, ακόμη και σε πραγματικές συνθήκες.
Ο ευρωπαϊκός συντονισμός και η χρηματοδότηση
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το Interoperable Europe Board (IEB) έχει κεντρικό στρατηγικό ρόλο. Καταρτίζει την Ετήσια Ατζέντα για την ευρωπαϊκή διαλειτουργικότητα, καθορίζοντας τις κοινές προτεραιότητες. Οι εθνικές αξιολογήσεις διαλειτουργικότητας αποτελούν σημαντική είσοδο για τον σχεδιασμό αυτό.
Η εφαρμογή του IEA υποστηρίζεται οικονομικά από το Digital Europe Programme (DEP), το οποίο χρηματοδοτεί την ανάπτυξη και τη συντήρηση διαλειτουργικών υπηρεσιών και την ενίσχυση ψηφιακών δεξιοτήτων.
Η συμβολή του έργου INVEST
Το έργο INVEST λειτουργεί συμπληρωματικά στην εφαρμογή του IEA. Προσφέρει στρατηγικό οδικό χάρτη για την ενίσχυση της διαλειτουργικότητας, ενώ προωθεί την καινοτομία μέσα από την πρόταση πλαισίου για ρυθμιστικές αμμοδόχους. Παράλληλα, ενισχύει τη συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων φορέων και συμβάλλει ώστε η ψηφιακή μετάβαση να είναι όσο το δυνατόν πιο συμπεριληπτική. Ένας ακόμη σημαντικός στόχος είναι η καλύτερη αξιοποίηση των συνεργειών ανάμεσα σε ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες και εθνικά προγράμματα.
Προς έναν δημόσιο τομέα έτοιμο για το μέλλον
Με τον συνδυασμό ενιαίας ευρωπαϊκής στρατηγικής, αποτελεσματικού εθνικού συντονισμού, διαφάνειας, ανοιχτών λύσεων και συνεχούς εκπαίδευσης, τα κράτη-μέλη μπορούν να διαμορφώσουν έναν δημόσιο τομέα πραγματικά έτοιμο για το μέλλον.
Η εφαρμογή του Interoperable Europe Act ανοίγει τον δρόμο προς έναν ενιαίο ψηφιακό χώρο, όπου πολίτες, επιχειρήσεις και δημόσιες διοικήσεις αλληλεπιδρούν χωρίς εμπόδια, αξιοποιώντας ασφαλείς, λειτουργικές και διαλειτουργικές υπηρεσίες σε όλη την Ευρώπη.