Η δημοσίευση των δικαστικών αποφάσεων αποτελεί θεμέλιο της διαφάνειας και της εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Ωστόσο, πριν από τη δημοσίευσή τους, είναι απαραίτητη η αφαίρεση προσωπικών δεδομένων, σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο προστασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.
Στην πράξη, η διαδικασία αυτή είναι ιδιαίτερα χρονοβόρα, καθώς οι δικαστικές αποφάσεις είναι συχνά εκτενείς και περιλαμβάνουν σημαντικό όγκο στοιχείων που επιτρέπουν την ταυτοποίηση φυσικών προσώπων.
Η Εσθονία έχει θέσει σε λειτουργία μια τεχνολογική λύση που μετασχηματίζει τη διαδικασία αυτή: ένα εργαλείο αυτοματοποιημένης ανωνυμοποίησης, βασισμένο σε τεχνικές μηχανικής μάθησης.
Από τη χειροκίνητη επεξεργασία στην αυτοματοποίηση
Στην Εσθονία, οι δικαστικές αποφάσεις που έχουν τελεσιδικήσει δημοσιεύονται στην ηλεκτρονική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (eRT). Πριν από τη δημοσίευση, αφαιρούνται τα προσωπικά δεδομένα που δεν επιτρέπεται να περιλαμβάνονται στο δημοσιευόμενο κείμενο.
Για την απλοποίηση της διαδικασίας, το Κέντρο Μητρώων και Πληροφοριακών Συστημάτων, σε συνεργασία με την εταιρεία γλωσσικής τεχνολογίας TEXTA, έχει αναπτύξει εργαλείο αυτοματοποιημένης ανωνυμοποίησης, το οποίο έχει ενσωματωθεί στο Πληροφοριακό Σύστημα Δικαστηρίων.
Η λύση βασίζεται στην τεχνική αναγνώρισης οντοτήτων (Named Entity Recognition – NER), η οποία επιτρέπει τον εντοπισμό στοιχείων που επιτρέπουν την ταυτοποίηση φυσικών προσώπων μέσα στο κείμενο, όπως:
- ονόματα φυσικών προσώπων
- αριθμοί ταυτοποίησης
- αριθμοί τηλεφώνου
- διευθύνσεις
- ηλεκτρονικές διευθύνσεις
Με τον τρόπο αυτό, το σύστημα εντοπίζει και προτείνει την αφαίρεση των περισσότερων αναγνωρίσιμων στοιχείων, περιορίζοντας σημαντικά την ανάγκη εκτεταμένου χειροκίνητου ελέγχου.
Πώς λειτουργεί το εργαλείο
Το εργαλείο αποτελεί τμήμα του Πληροφοριακού Συστήματος Δικαστηρίων και παρέχει λειτουργίες προετοιμασίας μιας απόφασης για δημοσίευση.
Με βάση την επιλογή σήμανσης δημοσίευσης που πραγματοποιεί ο χρήστης:
- το σύστημα εντοπίζει αυτόματα τα προσωπικά δεδομένα που πρέπει να αφαιρεθούν,
- προσδιορίζει τα πρόσωπα των οποίων τα στοιχεία δεν αποκρύπτονται (όπως δικαστές, δημόσιοι λειτουργοί, νομικά πρόσωπα ή καταδικασθέντες, όπου προβλέπεται),
- επιτρέπει στον χρήστη να προσθέσει επιπλέον πρόσωπα προς ανωνυμοποίηση,
- παρέχει τη δυνατότητα τροποποίησης ή διακοπής της διαδικασίας δημοσίευσης.
Όλες οι αλλαγές αποθηκεύονται απευθείας στο Πληροφοριακό Σύστημα, διασφαλίζοντας ιχνηλασιμότητα και πλήρη καταγραφή των παρεμβάσεων.
Όταν πληρούνται οι προϋποθέσεις ανωνυμοποίησης, ο χρήστης ενεργοποιεί τη διαδικασία. Το σύστημα αξιοποιεί, εφόσον υπάρχουν διαθέσιμα μεταδεδομένα, τις σχετικές πληροφορίες της απόφασης, προκειμένου να καθορίσει ποια στοιχεία διατηρούνται και ποια αφαιρούνται.
Τα ονόματα των προσώπων αντικαθίστανται με τυχαία παραγόμενα αρχικά γράμματα, ενώ τα λοιπά αναγνωρισμένα στοιχεία αντικαθίστανται με ουδέτερους δείκτες αντικατάστασης (π.χ. «Χ»). Στο τελικό στάδιο, το ανωνυμοποιημένο έγγραφο δημοσιεύεται στην ηλεκτρονική εφημερίδα της κυβέρνησης eRT.
Ενίσχυση της διαφάνειας με σεβασμό στα δεδομένα
Η εφαρμογή τεχνολογιών μηχανικής μάθησης στη δικαιοσύνη δεν περιορίζεται στην επιτάχυνση των διαδικασιών. Ενισχύει την ποιότητα και τη συνέπεια της ανωνυμοποίησης, μειώνει τον διοικητικό φόρτο εργασίας και περιορίζει τον κίνδυνο σφαλμάτων.
Το παράδειγμα της Εσθονίας αναδεικνύει πώς η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά στον πυρήνα της απονομής της δικαιοσύνης, διασφαλίζοντας μια αμφίδρομη σχέση μεταξύ διαφάνειας και προστασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.
Η ψηφιακή ωριμότητα της δημόσιας διοίκησης δεν μετριέται μόνο από την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών, αλλά από την ικανότητά της να τις ενσωματώνει με τρόπο θεσμικά ασφαλή και λειτουργικά αποτελεσματικό.
Η αυτοματοποιημένη ανωνυμοποίηση δικαστικών αποφάσεων αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της κατεύθυνσης.