Η Πορτογαλία παρουσίασε το AMALIA, το πρώτο μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης ανοικτού κώδικα που αναπτύχθηκε στην Πορτογαλία. Το έργο υλοποιήθηκε από κοινοπραξία πορτογαλικών πανεπιστημίων και ερευνητικών οργανισμών, υπό τον συντονισμό του δημόσιου φορέα ARTE, και χρηματοδοτήθηκε με 5,5 εκατομμύρια ευρώ από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το AMALIA διατίθεται με άδεια ανοικτού κώδικα, ενώ δημοσιοποιήθηκαν τόσο τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για την εκπαίδευσή του όσο και τα στοιχεία που επιτρέπουν τη λειτουργία και την περαιτέρω αξιοποίησή του. Με τον τρόπο αυτό διευκολύνονται ο έλεγχος, η βελτίωση και η ανάπτυξη νέων εφαρμογών, ενώ περιορίζεται η εξάρτηση από κλειστά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, ιδίως σε εφαρμογές του δημόσιου τομέα.
Οι στόχοι της πορτογαλικής στρατηγικής για την τεχνητή νοημοσύνη
Η ανάπτυξη του AMALIA εντάσσεται στην Εθνική Ατζέντα για την Τεχνητή Νοημοσύνη της Πορτογαλίας, η οποία επιδιώκει να αξιοποιήσει την τεχνητή νοημοσύνη για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας, με έμφαση στην υπεύθυνη και αξιόπιστη καινοτομία και στη στήριξη του δημόσιου τομέα.
Στο πλαίσιο αυτό, το AMALIA σχεδιάστηκε με στόχο την ενίσχυση της τεχνολογικής κυριαρχίας της χώρας, μέσω μεγαλύτερου ελέγχου στα δημόσια πληροφοριακά συστήματα και στα δεδομένα των πολιτών. Παράλληλα, επιδιώκει να ενισχύσει την πορτογαλική γλώσσα και τον πολιτισμό στον ψηφιακό χώρο, καθώς και να υποστηρίξει την εγχώρια έρευνα και καινοτομία στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης.
Προσαρμοσμένο στις ανάγκες της δημόσιας διοίκησης
Το AMALIA εκπαιδεύτηκε αποκλειστικά σε δεδομένα της ευρωπαϊκής πορτογαλικής γλώσσας, ώστε να ανταποκρίνεται καλύτερα στις γλωσσικές, πολιτισμικές και διοικητικές ιδιαιτερότητες της Πορτογαλίας. Σε αντίθεση με μεγάλα γλωσσικά μοντέλα γενικής χρήσης, σχεδιάστηκε με γνώμονα τις ανάγκες της χώρας και την αξιοποίησή του σε εφαρμογές του δημόσιου τομέα.
Η προσέγγιση αυτή μπορεί να συμβάλει στην παροχή ψηφιακών υπηρεσιών που επικοινωνούν με τους πολίτες με μεγαλύτερη γλωσσική και θεσμική ακρίβεια, διευκολύνοντας την κατανόηση των διοικητικών διαδικασιών. Παράλληλα, επιδιώκει να διατηρήσει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της ευρωπαϊκής πορτογαλικής γλώσσας, αποφεύγοντας την αλλοίωσή τους που μπορεί να προκύψει από τη χρήση μεγάλων μοντέλων γενικής χρήσης.
Ανάπτυξη μέσα από την ανοικτή συνεργασία
Η ανάπτυξη του AMALIA βασίστηκε στη συνεργασία πανεπιστημίων, ερευνητικών οργανισμών και δημόσιων φορέων, αξιοποιώντας τόσο εθνικές όσο και ευρωπαϊκές ερευνητικές υποδομές. Για την εκπαίδευσή του χρησιμοποιήθηκαν οι υπερυπολογιστές Deucalion, στην Πορτογαλία, και MareNostrum 5, στην Ισπανία, ενώ το μοντέλο βασίστηκε στο γλωσσικό μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης EuroLLM-9B, το οποίο αναπτύχθηκε με στόχο την ενίσχυση της ψηφιακής κυριαρχίας της Ευρώπης.
Παράλληλα με τη δημοσίευση του AMALIA δημιουργήθηκε διαδικτυακή πύλη που συγκεντρώνει εργαλεία συνεργασίας, εκπαιδευτικό υλικό και ένα πλαίσιο για την υπεύθυνη αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης. Η ανοικτή διάθεση του μοντέλου επιτρέπει σε ερευνητές, προγραμματιστές και επιχειρήσεις να αναπτύσσουν νέες εφαρμογές και να συμβάλλουν στη συνεχή βελτίωσή του, ενισχύοντας τη συνεργασία μεταξύ της ερευνητικής κοινότητας, του δημόσιου τομέα και της αγοράς.
Οι επόμενες εφαρμογές του AMALIA
Η επόμενη φάση του έργου επικεντρώνεται τόσο στην περαιτέρω ανάπτυξη του μοντέλου όσο και στην αξιοποίησή του από τη δημόσια διοίκηση. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό του έργου, προβλέπεται η ανάπτυξη ισχυρότερων εκδόσεων του AMALIA, ικανών να υποστηρίζουν πιο σύνθετες εργασίες, καθώς και η σταδιακή ενσωμάτωσή του σε δημόσιες υπηρεσίες. Μεταξύ των εφαρμογών που εξετάζονται περιλαμβάνονται η υποστήριξη των ψηφιακών υπηρεσιών προς τους πολίτες, η ανάλυση νομικών κειμένων, καθώς και διαδικασίες δημοσίων συμβάσεων και αξιολόγησης προσφορών.
Με την ανοικτή διάθεση και τη συνεχή εξέλιξή του, το AMALIA φιλοδοξεί να αποτελέσει βασικό εργαλείο για την υλοποίηση της ψηφιακής στρατηγικής της Πορτογαλίας, συμβάλλοντας τόσο στην ενίσχυση της τεχνολογικής της αυτονομίας όσο και στον στόχο της χώρας να συγκαταλέγεται έως το 2030 στις δέκα πιο ψηφιακά προηγμένες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.