Η κατανόηση μιας νομικής υποχρέωσης δεν εξαντλείται στην ανάγνωση της σχετικής διάταξης. Για την εφαρμογή της, μια δημόσια διοίκηση πρέπει να γνωρίζει ποιος φέρει την ευθύνη εκπλήρωσής της, ποια ενέργεια απαιτείται, υπό ποιες προϋποθέσεις και μέσα σε ποια προθεσμία, καθώς και ποιο αποτέλεσμα προβλέπεται. Τη συστηματική καταγραφή και οργάνωση αυτών των στοιχείων επιχειρεί να υποστηρίξει η οντολογία LOMO (Legal Obligation Metadata Ontology – Οντολογία Μεταδεδομένων Νομικών Υποχρεώσεων), η οποία επιτρέπει τη δομημένη αναπαράσταση των νομικών υποχρεώσεων, ώστε να μπορούν να υποβληθούν σε επεξεργασία από ψηφιακά συστήματα.
Η ερευνητική εργασία με τίτλο «Οντολογία Μεταδεδομένων Νομικών Υποχρεώσεων: αναπαράσταση νομικών κανόνων με γνώμονα τις ανάγκες των επαγγελματιών» έγινε δεκτή για παρουσίαση στο διεθνές συνέδριο JURIX 2026, το οποίο θα πραγματοποιηθεί στην Τουλούζη της Γαλλίας, από τις 8 έως τις 10 Δεκεμβρίου 2026. Η εργασία επιλέχθηκε μεταξύ περισσότερων από 270 υποβολών. Το συνέδριο συγκεντρώνει ερευνητές που μελετούν τη σχέση της νομικής επιστήμης με την πληροφορική, με αντικείμενα όπως η αναπαράσταση της νομικής γνώσης και η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης στον τομέα του δικαίου.
Η έρευνα διερευνά τη συμβολή της LOMO στη νομική διαλειτουργικότητα, στον σχεδιασμό νομοθετικών ρυθμίσεων που λαμβάνουν εξαρχής υπόψη τις απαιτήσεις της ψηφιακής εφαρμογής τους, καθώς και στη συνεπέστερη εφαρμογή των νομικών κανόνων από τις δημόσιες διοικήσεις.
Από το νομικό κείμενο στη δομημένη πληροφορία
Η LOMO οργανώνει τις πληροφορίες που περιέχονται σε μια νομική διάταξη και αποτυπώνει τις μεταξύ τους σχέσεις σε ένα γράφημα γνώσης. Σε αυτό συνδέονται τα επιμέρους στοιχεία κάθε κανόνα, όπως οι απαιτούμενες ενέργειες, οι εμπλεκόμενοι φορείς και οι ρόλοι τους, οι χρονικοί περιορισμοί, τα προβλεπόμενα αποτελέσματα και οι αντίστοιχες νομικές πηγές.
Αυτή η οργανωμένη αναπαράσταση ,διευκολύνει τη συστηματική ανάλυση της νομοθεσίας και τη συσχέτιση των νομικών απαιτήσεων με τις διοικητικές διαδικασίες και τα πληροφοριακά συστήματα που είναι απαραίτητα για την εφαρμογή τους. Παράλληλα, μπορεί να συμβάλει στον εντοπισμό διαδικασιών που επιδέχονται απλούστευση ή αυτοματοποίηση, καθώς και στον σχεδιασμό ψηφιακών υπηρεσιών που ανταποκρίνονται στις προβλέψεις της νομοθεσίας.
Πώς λειτουργεί η LOMO
Η LOMO δεν περιορίζεται στην περιγραφή νομικών υποχρεώσεων. Μπορεί επίσης να αναπαραστήσει δικαιώματα, άδειες, απαγορεύσεις, ορισμούς και διατάξεις που καθορίζουν το πεδίο εφαρμογής νομικών κανόνων. Με αυτόν τον τρόπο, καλύπτει διαφορετικές μορφές νομικής πληροφορίας και όχι μόνο τις περιπτώσεις στις οποίες προβλέπεται η εκτέλεση μιας συγκεκριμένης ενέργειας.
Η μηχαναγνώσιμη αναπαράσταση των πληροφοριών αυτών επιτρέπει την επεξεργασία τους από εφαρμογές λογισμικού και συστήματα τεχνητής νοημοσύνης με μεγαλύτερη συνέπεια. Παράλληλα, διευκολύνει την ιχνηλάτηση των νομικών υποχρεώσεων και τη σύνδεσή τους με τις διατάξεις που τις θεμελιώνουν.
Ένα παράδειγμα εφαρμογής
Ως παράδειγμα, οι ερευνητές παρουσιάζουν την υποχρέωση του Διευθυντή της Αρχής για τα Ευρωπαϊκά Πολιτικά Κόμματα και τα Ευρωπαϊκά Πολιτικά Ιδρύματα να υποβάλλει ετήσια έκθεση για τις δραστηριότητες της Αρχής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Η LOMO επιτρέπει την αναλυτική καταγραφή της υποχρέωσης, προσδιορίζοντας τα επιμέρους στοιχεία της:
- Υπεύθυνος: Ο Διευθυντής της Αρχής.
- Ενέργεια: Η υποβολή έκθεσης.
- Αποδέκτες: Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
- Αντικείμενο της έκθεσης: Οι δραστηριότητες της Αρχής.
- Συχνότητα: Ετησίως.
Η διάκριση των παραπάνω στοιχείων καθιστά σαφή τα επιμέρους χαρακτηριστικά της υποχρέωσης και διευκολύνει την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο περιγράφεται και οργανώνεται ένας νομικός κανόνας μέσω της LOMO.
Η ερευνητική ομάδα και τα επόμενα βήματα
Την επιστημονική εργασία υπογράφουν οι Alessio Nardin, Davide Audrito και Guillaume Jacquet από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καθώς και η Océane Abrard από την εταιρεία Thaleria. Την παρουσίασή της στο JURIX 2026 θα πραγματοποιήσουν οι Davide Audrito και Guillaume Jacquet.
Μετά τη διεξαγωγή του συνεδρίου, η μελέτη αναμένεται να δημοσιευθεί στα πρακτικά του έως το τέλος του 2026.
Το διεθνές συνέδριο JURIX
Το Ίδρυμα για τα Συστήματα που Βασίζονται στη Νομική Γνώση (Foundation for Legal Knowledge Based Systems – JURIX) συγκεντρώνει ερευνητές που ασχολούνται με τη σχέση της νομικής επιστήμης και της πληροφορικής. Από το 1988 διοργανώνει διεθνές συνέδριο με αντικείμενο την τεχνητή νοημοσύνη και το δίκαιο, τη νομική πληροφορική και την αναπαράσταση της νομικής γνώσης.
Η διοργάνωση του 2026 θα πραγματοποιηθεί στην Τουλούζη της Γαλλίας, από τις 8 έως τις 10 Δεκεμβρίου, και θα συγκεντρώσει ερευνητές που δραστηριοποιούνται στους παραπάνω επιστημονικούς τομείς.