Το Schleswig-Holstein, το βορειότερο ομόσπονδο κρατίδιο της Γερμανίας, εξελίσσεται σε σημείο αναφοράς για τη δημόσια διοίκηση στον τομέα της υιοθέτησης λογισμικού ανοιχτού κώδικα. Με τη δημοσίευση της στρατηγικής «Open Innovation and Open Source Strategy» τον Νοέμβριο του 2024, έγινε το πρώτο κρατίδιο της χώρας που χαράσσει θεσμικά αυτή την κατεύθυνση.
Η στρατηγική αυτή δεν έμεινε σε επίπεδο σχεδιασμού. Σύμφωνα με την κυβέρνηση του κρατιδίου, ολοκληρώθηκε πλήρως η μετάβαση του συστήματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της κρατικής διοίκησης — που περιλαμβάνει περισσότερα από 44.000 γραμματοκιβώτια και 110 εκατομμύρια μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και καταχωρίσεις ημερολογίου — στις λύσεις ανοιχτού κώδικα Open-Xchange και Mozilla Thunderbird. Παράλληλα, το 80% του οικοσυστήματος γραφείου έχει ήδη μεταφερθεί στη σουίτα LibreOffice, ενώ έχει ληφθεί πολιτική απόφαση για τη μετάβαση όλων των φορητών υπολογιστών εργασίας σε Linux και για την ενσωμάτωση λύσεων αποθήκευσης cloud ανοιχτού κώδικα.
Η πορεία αυτή ξεκίνησε το 2020, όταν το κρατίδιο αποφάσισε να μειώσει την εξάρτησή του από ιδιοκτησιακό λογισμικό, ενισχύοντας την ψηφιακή του αυτονομία.
Από τη στρατηγική στην πράξη
Η μετάβαση είχε σαφές οικονομικό αποτύπωμα. Το Schleswig-Holstein εξοικονόμησε συνολικά 15 εκατομμύρια ευρώ από άδειες χρήσης λογισμικού. Μετά την κάλυψη του κόστους μετάβασης και λοιπών συναφών δαπανών, 9 εκατομμύρια ευρώ επανεπενδύθηκαν στο οικοσύστημα ανοιχτού κώδικα.
Η διαφάνεια αποτέλεσε βασική αρχή της επιλογής αυτής. Η πολιτική ηγεσία του κρατιδίου έθεσε ως προτεραιότητα τα διαθέσιμα κονδύλια να μην κατευθυνθούν σε «μαύρα κουτιά», αλλά να επιστρέψουν σε ένα ανοιχτό και ελέγξιμο περιβάλλον. Παράλληλα, ζητήματα συμμετρίας πληροφόρησης και προστασίας προσωπικών δεδομένων ενίσχυσαν περαιτέρω τη στρατηγική στροφή προς το ανοιχτό λογισμικό.
Το Schleswig-Holstein αναγνωρίζει την κοινότητα ανοιχτού κώδικα ως σημαντική πηγή καινοτομίας. Στο πλαίσιο αυτό, δημιούργησε το Κρατικό Πρόγραμμα για την Ανοικτή Καινοτομία (State Programme for Open Innovation), το οποίο υλοποιείται από το DigitalHub.SH. Το πρόγραμμα επιδιώκει να φέρει σε επαφή τις ανάγκες των δήμων με τις δυνατότητες των εταιρειών ανοιχτού κώδικα, δημιουργώντας συνέργειες που εδράζονται στη στρατηγική ανοιχτής καινοτομίας του κρατιδίου. Βρίσκεται ήδη στον τρίτο κύκλο υλοποίησής του.
Ο ρόλος του OSPO
Κεντρικό ρόλο στον μετασχηματισμό διαδραματίζει το Open Source Programme Office (OSPO) του Schleswig-Holstein, με επικεφαλής τη Nicole Beckendorf. Το γραφείο σχεδιάστηκε τον Ιανουάριο του 2025 και ξεκίνησε επίσημα τη λειτουργία του τον Ιούνιο του ίδιου έτους, αποτελώντας ενιαίο σημείο αναφοράς για όλα τα ζητήματα ανοιχτού λογισμικού στη δημόσια διοίκηση.
Το OSPO συγκεντρώνει και διαχειρίζεται αιτήματα των υπηρεσιών, εντοπίζει συνέργειες, υποστηρίζει τις μεταβάσεις σε λύσεις ανοιχτού κώδικα και καταγράφει τις υφιστάμενες εφαρμογές, καθώς και τα κενά αξιοποίησης. Παράλληλα, εκπονεί συγκεκριμένους οδηγούς και κατευθυντήριες γραμμές, με στόχο την ουσιαστική υποστήριξη των δημοσίων υπαλλήλων στη διαδικασία μετάβασης.
Παρότι στελεχώνεται από περιορισμένο προσωπικό, συνεργάζεται στενά με τη Μονάδα Στρατηγικής και Συμμόρφωσης της Διεύθυνσης Ψηφιοποίησης του κρατιδίου, καθώς και με πρωτοβουλίες όπως το DigitalHub.SH, διαμορφώνοντας ένα σταθερό δίκτυο εσωτερικών και εξωτερικών συνεργασιών.
Ενίσχυση συνεργασιών και διεθνής διάσταση
Για το επόμενο διάστημα, το Schleswig-Holstein στοχεύει στην εδραίωση των αποτελεσμάτων του και στην περαιτέρω ενίσχυση του ρόλου του OSPO ως κεντρικού σημείου επαφής για το σύνολο του δημόσιου τομέα. Παράλληλα, αναθεωρεί τη στρατηγική επικοινωνίας του και επενδύει στη δημόσια παρουσία του, δίνοντας έμφαση στη συνεργασία και τη δικτύωση.
Η συνεργατική αυτή προσέγγιση αποτυπώνεται και στη διακρατική διάσταση των πρωτοβουλιών του. Το κρατίδιο διερευνά διοικητική συνεργασία με το ομόσπονδο κρατίδιο Thüringen, με στόχο τον καλύτερο συντονισμό αναγκών και λύσεων ανοιχτού κώδικα. Επιπλέον, στο πλαίσιο αποστολής στην Εσθονία, εκπρόσωποι του κρατιδίου αντάλλαξαν καλές πρακτικές σχετικά με την αξιοποίηση της πλατφόρμας X-Road και εξέτασαν δυνατότητες περαιτέρω συνεργασίας μεταξύ των δύο διοικήσεων.
Ένα παράδειγμα για την Ευρώπη
Η εμπειρία του Schleswig-Holstein καταδεικνύει ότι η μετάβαση σε λύσεις ανοιχτού κώδικα δεν αποτελεί απλώς τεχνολογική επιλογή. Συνιστά στρατηγική απόφαση, η οποία συνδέεται με τη διαφάνεια, την προστασία δεδομένων, την ενίσχυση της καινοτομίας και την επανεπένδυση δημόσιων πόρων σε ένα ανοιχτό και βιώσιμο οικοσύστημα.
Σε μια περίοδο κατά την οποία η ψηφιακή κυριαρχία και η μείωση των εξαρτήσεων βρίσκονται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής συζήτησης, το Schleswig-Holstein αναδεικνύεται από πρώιμο υιοθετητή σε ηγετική δύναμη. Προσφέρει ένα πρακτικό παράδειγμα για το πώς η δημόσια διοίκηση μπορεί να σχεδιάσει και να υλοποιήσει μια συνεκτική στρατηγική ανοιχτού λογισμικού, με σαφή και μετρήσιμα αποτελέσματα.