Στις 13 Οκτωβρίου, το OpenForum Europe διοργάνωσε την ιρλανδική έκδοση του Capital Series στο Smock Alley Theatre, στο κέντρο του Δουβλίνου. Η Ιρλανδία έχει την Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης έως το τέλος της χρονιάς. Η εκδήλωση μετέφερε λοιπόν στο Δουβλίνο συζητήσεις που συνήθως γίνονται στις Βρυξέλλες, και η ιρλανδική κοινότητα ανοιχτού κώδικα συνομίλησε απευθείας με όσους διαμορφώνουν την πολιτική σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο.

Το Tech Sovereignty Package είχε δημοσιευτεί τον Ιούνιο, και η Ιρλανδία προετοιμάζεται για τις επόμενες φάσεις εφαρμογής του AI Act. Σε αυτό το πλαίσιο, η ημέρα οργανώθηκε γύρω από δύο ερωτήματα. Τι σημαίνει η ευρωπαϊκή ατζέντα για τον ανοιχτό κώδικα για τα μικρότερα κράτη-μέλη; Και πώς μπορεί κάθε περιοχή να επωφεληθεί από τις ανοιχτές τεχνολογίες και την ανοιχτή τεχνητή νοημοσύνη;

Χωρίς οικονομική αυτονομία δεν υπάρχει τεχνολογική

Την πρώτη ομιλία της ημέρας έκανε ο Dimitri Lorenzani, Προϊστάμενος της Μονάδας Στρατηγικής και Συντονισμού Χρηματοδότησης Επενδύσεων σε Έρευνα και Εφαρμογή, στη ΓΔ CNECT της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Σημείωσε ότι η Ευρώπη έχει κορυφαίους ερευνητές και μεγάλη αγορά καταναλωτών, αλλά το 80% των κρίσιμων τεχνολογιών της έρχεται από χώρες εκτός ΕΕ.

Το πρόβλημα της Ευρώπης δεν είναι η καινοτομία, αφού κάθε χρόνο δημιουργεί όσες τεχνολογικές startups και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Το πρόβλημα είναι ότι δυσκολεύεται να τις μετατρέψει σε εταιρείες παγκόσμιας εμβέλειας, και αυτό είναι ζήτημα κεφαλαίων. Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις συγκεντρώνουν μόλις το 8% των παγκόσμιων επενδύσεων επιχειρηματικού κεφαλαίου, ενώ οι αμερικανικές το 77%. Δέκα χρόνια μετά την ίδρυσή της, μια ευρωπαϊκή startup έχει στη διάθεσή της τα μισά κεφάλαια σε σχέση με μια αντίστοιχη εταιρεία στο Σαν Φρανσίσκο. Τα ίδια ισχύουν και για την υπολογιστική ισχύ για τεχνητή νοημοσύνη. Η Ευρώπη διαθέτει σήμερα λιγότερο από το 5% της παγκόσμιας ισχύος, και για να φτάσει στο 15% θα χρειαζόταν 1,5 τρισεκατομμύρια ευρώ. Ο διαγωνισμός της Επιτροπής για επτά «γιγαεργοστάσια» AI είναι μία από τις απαντήσεις.

Ο Lorenzani περιέγραψε ακόμη μια αλλαγή στη βιομηχανική πολιτική: από την αντίδραση στην πρωτοβουλία, με τις δημόσιες διοικήσεις να παίζουν ενεργό ρόλο ως αγοραστές. Όπως είπε, το ζητούμενο δεν είναι πια πόσα χρήματα ξοδεύει η Ευρώπη, αλλά πόσο αποτελεσματικά τα ξοδεύει. Για την Επιτροπή, κυριαρχία σημαίνει να αποφεύγεται ο τεχνολογικός εγκλωβισμός και να μπορεί κανείς να επιλέγει την καλύτερη τεχνολογική λύση, χωρίς να εξαρτάται από έναν μόνο πάροχο για τις κρίσιμες υποδομές. Υπογράμμισε ότι η ανοιχτότητα δεν πρέπει να ταυτίζεται με τη στρατηγική εξάρτηση. Η εξάρτηση γίνεται πρόβλημα μόνο όταν είναι υπερβολική και συγκεντρώνεται σε λίγους παρόχους.

Έκλεισε με τρία συμπεράσματα:

• Η Ευρώπη πρέπει να γίνει στρατηγικός επενδυτής, και όχι μόνο ρυθμιστής.
• Ο στόχος δεν είναι να κλειστεί, αλλά να παραμείνει ανοιχτή από θέση ισχύος.
• Τεχνολογική κυριαρχία χωρίς οικονομική κυριαρχία δεν μπορεί να υπάρξει.

Η εθνική φιλοδοξία της Ιρλανδίας για τον ανοιχτό κώδικα

Η Louise McKeever, Γενική Διευθύντρια Πληροφορικής της ιρλανδικής κυβέρνησης, είπε στην ομιλία της ότι στην Ιρλανδία δεν αναρωτιούνται πια αν το κράτος μπορεί να χρησιμοποιεί ανοιχτό λογισμικό, γιατί έχει ήδη δείξει ότι μπορεί. Έφερε ως παράδειγμα τον επίσημο κυβερνητικό ιστότοπο gov.ie, που λειτουργεί με το Wagtail, ένα σύστημα διαχείρισης περιεχομένου ανοιχτού κώδικα. Η μετάβαση βελτίωσε την ταχύτητα και την προσβασιμότητα του ιστότοπου, μείωσε το κόστος λειτουργίας κατά 75% και έδωσε μια σύγχρονη και ασφαλή λύση.

Οι στόχοι της Ιρλανδίας είναι υψηλοί: έως το 2030, όλες οι βασικές δημόσιες υπηρεσίες πρέπει να παρέχονται ηλεκτρονικά. Για τον σκοπό αυτό θα αναπτυχθούν κοινά δομικά στοιχεία, ενιαίος σχεδιασμός για όλα τα υπουργεία και ένα κυβερνητικό ψηφιακό πορτοφόλι. Η ιδέα είναι το κράτος να οργανώνεται με βάση τους πολίτες, και όχι οι πολίτες να προσαρμόζονται στη δομή των υπουργείων.

Η McKeever χαρακτήρισε το Tech Sovereignty Package σημαντικό βήμα για την ψηφιακή διακυβέρνηση, επισημαίνοντας όμως ότι κυριαρχία δεν σημαίνει απομόνωση. Για την Ιρλανδία σημαίνει ελευθερία επιλογής, με το κατάλληλο επίπεδο ασφάλειας, αξιοπιστίας και στρατηγικής αυτονομίας, αλλά και με ανοιχτή στάση απέναντι στη διεθνή συνεργασία. Κατέληξε ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός δεν είναι πρωτίστως θέμα τεχνολογίας. Είναι θέμα καλύτερων, πιο ενιαίων και πιο ανθρώπινων δημόσιων υπηρεσιών.

Από τη στρατηγική στην εφαρμογή

Στα τέσσερα πάνελ της ημέρας, οι ομιλητές συμφώνησαν ότι η Στρατηγική Ανοιχτού Κώδικα της Επιτροπής κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση. Το κρίσιμο ζήτημα τώρα είναι η εφαρμογή της.

Στο πρώτο πάνελ φάνηκε ότι τα μικρότερα κράτη-μέλη μπορούν να κάνουν πλεονέκτημα τη συνεργασία πέρα από σύνορα και κλάδους. Ο Tony Shannon, Προϊστάμενος Ψηφιακών Υπηρεσιών στο Γραφείο του Γενικού Διευθυντή Πληροφορικής της Κυβέρνησης (Υπουργείο Δημοσίων Δαπανών και Μεταρρύθμισης), δήλωσε ότι η κυβέρνηση θέλει να πάει ένα βήμα πιο πέρα: όχι μόνο να χρησιμοποιεί ανοιχτό κώδικα, αλλά και να συνεισφέρει σε αυτόν.

Το δεύτερο πάνελ εστίασε στο Tech Sovereignty Package, στην Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ανοιχτού Κώδικα και σε άλλες πολιτικές που αφορούν το οικοσύστημα. Συζητήθηκε επίσης η πρόσφατη πρόταση για τον νέο κανονισμό δημοσίων συμβάσεων (Public Procurement Act). Οι ομιλητές ζήτησαν σαφείς οδηγίες για το πώς θα εντάσσεται ο ανοιχτός κώδικας στους διαγωνισμούς, και η προτίμηση να βασίζεται στην ανοιχτότητα και όχι μόνο στη γεωγραφική προέλευση ή στην τιμή. Επανήλθε επίσης το αίτημα η συντήρηση του ανοιχτού κώδικα να χρηματοδοτείται με ειδικά εργαλεία, όπως κάθε άλλη κρίσιμη δημόσια υποδομή, και να εξασφαλιστούν πόροι για το δίκτυο OSPO.

Το τρίτο πάνελ ασχολήθηκε με τις ιρλανδικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Οι ομιλητές αναγνώρισαν ότι στην πλειονότητά τους δεν είναι τεχνολογικές startups, αλλά αγρότες, οδηγοί ταξί και παρόμοιοι επαγγελματίες. Γι’ αυτό χρειάζονται πρακτικά παραδείγματα εφαρμογής και εκπαίδευση από τους επαγγελματικούς φορείς, ώστε να αξιοποιήσουν σωστά τις τεχνολογίες ανοιχτού κώδικα και ειδικά την ανοιχτή τεχνητή νοημοσύνη. Ένα ακόμη εμπόδιο είναι ο τρόπος χρηματοδότησης, αφού ο ανοιχτός κώδικας δεν θεωρείται ακόμη βιώσιμο επιχειρηματικό μοντέλο. Το early OSPO του Trinity College και ο νέος κόμβος καινοτομίας του πανεπιστημίου προσπαθούν να καλύψουν αυτό το κενό. Ο Rhys Oxenham, Αντιπρόεδρος για την Τεχνητή Νοημοσύνη στη SUSE, περιέγραψε την κυριαρχία ως ζήτημα βαθμού και όχι ως δίλημμα «ναι ή όχι».

Στο τέταρτο πάνελ έγινε η διάκριση ανάμεσα στα μοντέλα με ανοιχτά βάρη (open weights) και στην τεχνητή νοημοσύνη ανοιχτού κώδικα, με αναφορά στον ορισμό της AI ανοιχτού κώδικα που έχει ήδη προταθεί. Στην Ιρλανδία, πάνω από μισό εκατομμύριο ενεργοί προγραμματιστές δουλεύουν σε ανοιχτό κώδικα, και το νέο ιρλανδικό γραφείο για την τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί ένα απαραίτητο κεντρικό σημείο επικοινωνίας. Ο Artūrs Vasiļevskis, Διευθύνων Σύμβουλος της Tilde, επισήμανε ότι η εμπιστοσύνη χτίζεται μέσα σε δεκαετίες. Η Sarah Novotny, ανεξάρτητη ειδικός στον ανοιχτό κώδικα, έκλεισε τη συζήτηση λέγοντας ότι οι κοινότητες ανοιχτού κώδικα είναι ο συνδετικός ιστός της κυβερνοανθεκτικότητας.

Το επόμενο βήμα

Για την Ιρλανδία, το επόμενο βήμα είναι να περάσει από τη χρήση του ανοιχτού κώδικα στη συνεισφορά προς τις κοινότητες. Ταυτόχρονα, τα εργαλεία αυτά πρέπει να μείνουν στο κέντρο των στόχων του ψηφιακού μετασχηματισμού, και να διαμορφωθούν δρόμοι εμπορικής αξιοποίησης που να αντιμετωπίζουν τον ανοιχτό κώδικα ως βιώσιμη επιχειρηματική επιλογή.

Σε επίπεδο ΕΕ, η Στρατηγική Ανοιχτού Κώδικα πρέπει να εφαρμοστεί στην πράξη. Αυτό σημαίνει να δημιουργηθεί και να χρηματοδοτηθεί ο μηχανισμός συντήρησης, να ξεκαθαρίσουν οι οδηγίες για τις δημόσιες προμήθειες, να αποκτήσει πόρους το δίκτυο OSPO που έχει ανακοινωθεί, και η ΕΕ να επενδύσει στρατηγικά στις τεχνολογίες από τις οποίες εξαρτάται.

Το OpenForum Europe θα συνεχίσει αυτές τις συζητήσεις και θα τις μεταφέρει στις εθνικές κοινότητες ανοιχτού κώδικα. Το επόμενο Capital Series θα γίνει στο Βίλνιους της Λιθουανίας το 2027.

Πηγή: https://openforumeurope.org/from-brussels-to-dublin-delivering-the-european-open-source-strategy/