Στις 30 Ιουνίου 2026, το Παρατηρητήριο Ανοιχτού Κώδικα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (OSOR) διοργάνωσε το διαδικτυακό εργαστήριο «Δημιουργώντας δημόσια αξία μέσω της Τεχνητής Νοημοσύνης ανοιχτού κώδικα» (Driving Public Value Through Open Source Artificial Intelligence), με θέμα τον ρόλο και τις δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης ανοιχτού κώδικα στον δημόσιο τομέα. Κατά τη διάρκεια του εργαστηρίου παρουσιάστηκαν οι πρόσφατες ευρωπαϊκές εξελίξεις στον τομέα, συγκεκριμένα παραδείγματα αξιοποίησης, καθώς και οι βασικές προκλήσεις και οι πιθανές λύσεις για την υιοθέτηση της Τεχνητής Νοημοσύνης ανοιχτού κώδικα από τις δημόσιες διοικήσεις.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο πολιτικής
Τις εργασίες του εργαστηρίου άνοιξε ο Miguel Diez Blanco από τη Γενική Διεύθυνση Πληροφορικής (DIGIT) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, παρουσιάζοντας τις πρόσφατες εξελίξεις στην ευρωπαϊκή πολιτική για τον ανοιχτό κώδικα και την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Μεταξύ αυτών ξεχώρισε η Πράξη για την Τεχνητή Νοημοσύνη (EU AI Act), η οποία αναγνωρίζει τον ανοιχτό κώδικα ως μοχλό καινοτομίας και προβλέπει εξαιρέσεις από ορισμένες υποχρεώσεις διαφάνειας για τα μη εμπορικά μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης ανοιχτού κώδικα.
Παρουσιάστηκε επίσης το Πακέτο Τεχνολογικής Κυριαρχίας (Tech Sovereignty Package), το οποίο σηματοδοτεί τη μετάβαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από μια κυρίως ρυθμιστική προσέγγιση σε μια βιομηχανική στρατηγική για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής τεχνολογικής κυριαρχίας. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται η προτεινόμενη Πράξη για το Υπολογιστικό Νέφοςκαι τηνΑνάπτυξη Τεχνητής Νοημοσύνης (Cloud and AI Development Act), καθώς και η νέα Στρατηγική Ανοιχτού Κώδικα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Τρία ευρωπαϊκά μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης ανοιχτού κώδικα
Πριν από τις παρουσιάσεις, η ομάδα του OSOR διευκρίνισε τι σημαίνει ο όρος «Τεχνητή Νοημοσύνη ανοιχτού κώδικα», παρουσιάζοντας τους διαφορετικούς βαθμούς ανοικτότητας, με βάση τον ορισμό Open Source AI v1.0 της Πρωτοβουλίας Ανοιχτού Κώδικα (Open Source Initiative) και το πρόσφατο κοινό όραμα της G7 για τις ευκαιρίες που δημιουργεί η ανοικτότητα στην Τεχνητή Νοημοσύνη.
ALIA – Ισπανία
Ο Paul van Branteghem, στρατηγικός σύμβουλος για την Τεχνητή Νοημοσύνη στην ισπανική Υφυπουργία Ψηφιακού Μετασχηματισμού και Τεχνητής Νοημοσύνης, παρουσίασε το ALIA, μια δημόσια και ανοιχτή υποδομή Τεχνητής Νοημοσύνης για την ανάπτυξη, την αξιολόγηση και τη διάθεση πολυγλωσσικών θεμελιωδών μοντέλων για την ισπανική γλώσσα και τις συνεπίσημες γλώσσες της χώρας.
Κατά την παρουσίασή του αναφέρθηκε στην πορεία που οδήγησε στη δημιουργία του έργου, στον καθοριστικό ρόλο του Υπερυπολογιστικού Κέντρου της Βαρκελώνης (Barcelona Supercomputing Center), στα βασικά θεμελιώδη μοντέλα που έχουν αναπτυχθεί, καθώς και στους λόγους που οδήγησαν στην επιλογή του ανοιχτού κώδικα και στις προκλήσεις που αντιμετωπίστηκαν κατά την υλοποίησή του.
EuroLLM – Πορτογαλία
Ο André Martins, επικεφαλής επιστημονικός διευθυντής (Chief Science Officer) της TransPerfect και αναπληρωτής καθηγητής στο Instituto Superior Técnico της Λισαβόνας, παρουσίασε το EuroLLM, ένα πολυγλωσσικό μεγάλο γλωσσικό μοντέλο ανοιχτού κώδικα που υποστηρίζει και τις 24 επίσημες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και αρκετές ακόμη.
Παρουσίασε την ομάδα και τις συνεργασίες που συνέβαλαν στην ανάπτυξη του έργου, τις επιδόσεις του σε σύγκριση με άλλα μοντέλα αντίστοιχου μεγέθους, καθώς και ενδεικτικά παραδείγματα χρήσης. Αναφέρθηκε επίσης στις επόμενες ερευνητικές κατευθύνσεις της ομάδας, οι οποίες περιλαμβάνουν την όραση υπολογιστών, την επεξεργασία βίντεο, τα συνθετικά δεδομένα ομιλίας, τον πολυτροπικό και πολυγλωσσικό συλλογισμό, την επεξεργασία εκτενών συμφραζομένων και τα εξατομικευμένα γλωσσικά μοντέλα.
TildeOpen LLM – Λετονία
Ο Artūrs Vasiļevskis, διευθύνων σύμβουλος και πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου της Tilde, παρουσίασε το TildeOpen LLM, το θεμελιώδες ανοιχτό μοντέλο Τεχνητής Νοημοσύνης της εταιρείας.
Κατά την ομιλία του ανέλυσε τον τρόπο με τον οποίο οι γεωπολιτικές εξελίξεις επηρεάζουν την ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης, από την περιορισμένη διαθεσιμότητα κορυφαίων αμερικανικών μοντέλων έως την αξιοποίηση δεδομένων εκπαίδευσης που προέρχονται από πηγές συνδεδεμένες με ρωσική προπαγάνδα. Παράλληλα, υπογράμμισε την ανάγκη ανάπτυξης ευρωπαϊκών λύσεων Τεχνητής Νοημοσύνης. Στη συνέχεια παρουσίασε τα στάδια ανάπτυξης του μοντέλου, συγκριτικά στοιχεία για τις επιδόσεις του, καθώς και την πλατφόρμα Tilde AI, η οποία προσφέρει δυνατότητες μετάφρασης, περίληψης, απομαγνητοφώνησης, ανωνυμοποίησης και ευφυούς επεξεργασίας εγγράφων.
Τα βασικά συμπεράσματα της συζήτησης
Στη συζήτηση στρογγυλής τραπέζης τέθηκαν δύο βασικά ερωτήματα.
Το πρώτο αφορούσε τα βήματα που πρέπει να ακολουθήσει ένας δημόσιος οργανισμός για να αξιοποιήσει ένα μοντέλο Τεχνητής Νοημοσύνης ανοιχτού κώδικα.
Οι ομιλητές συμφώνησαν ότι κάθε πρωτοβουλία πρέπει να ξεκινά από μια σαφώς προσδιορισμένη ανάγκη και μια ξεκάθαρη πρόταση αξίας. Ορισμένες λύσεις μπορούν να τεθούν σε λειτουργία σχετικά γρήγορα, ενώ άλλες απαιτούν επιπλέον εκπαίδευση και προσαρμογή. Παράλληλα, υπογράμμισαν ότι η έγκαιρη συμμετοχή των χρηστών είναι απαραίτητη, ώστε να εντοπιστούν οι πραγματικές ανάγκες και να αξιολογηθεί η ετοιμότητα του οργανισμού. Η επιτυχής αξιοποίηση ενός μοντέλου δεν εξαρτάται μόνο από τις δυνατότητές του, αλλά και από την τεχνογνωσία και τη συνεργασία που απαιτούνται για την ενσωμάτωσή του στα δεδομένα και τις διαδικασίες κάθε φορέα. Όλα τα έργα που παρουσιάστηκαν διαθέτουν τεκμηρίωση και σχετικό υλικό σε αποθετήρια GitHub και Hugging Face.
Το δεύτερο ερώτημα αφορούσε κατά πόσο ο ανοιχτός κώδικας μπορεί να διασφαλίσει τη δίκαιη πρόσβαση στην Τεχνητή Νοημοσύνη και να ενισχύσει την ευρωπαϊκή ψηφιακή κυριαρχία.
Οι συμμετέχοντες συμφώνησαν ότι οι λύσεις ανοιχτού κώδικα μπορούν να μειώσουν την εξάρτηση από παρόχους εκτός Ευρώπης, να ενισχύσουν τον έλεγχο των δεδομένων του δημόσιου τομέα και να επιταχύνουν την καινοτομία μέσω της συνεργασίας και της ανταλλαγής γνώσης. Παράλληλα, επισημάνθηκε ότι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής τεχνολογικής κυριαρχίας προϋποθέτει επενδύσεις όχι μόνο στην ανάπτυξη ευρωπαϊκών μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης, αλλά και στο σύνολο της τεχνολογικής αλυσίδας που τα υποστηρίζει.
Οι εμπειρίες των συμμετεχόντων
Κατά τη διαδραστική ενότητα του εργαστηρίου, οι συμμετέχοντες μοιράστηκαν τις εμπειρίες και τις απόψεις τους μέσω της πλατφόρμας ψηφοφορίας ανοιχτού κώδικα Pingo.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το επίπεδο εμπειρίας των οργανισμών είναι σχετικά ισορροπημένο: το 30% χρησιμοποιεί ήδη λύσεις Τεχνητής Νοημοσύνης ανοιχτού κώδικα σε υπηρεσίες που βρίσκονται σε λειτουργία, ένα ακόμη 30% βρίσκεται στη φάση διερεύνησης, ενώ οι υπόλοιποι είτε υλοποιούν πιλοτικά έργα είτε δεν έχουν ακόμη ξεκινήσει σχετικές πρωτοβουλίες.
Οι συνηθέστερες εφαρμογές αφορούν την περίληψη και τη σύνταξη κειμένων (67%), τη μετάφραση εγγράφων (61%) και την ανάπτυξη συστημάτων συνομιλίας (chatbots) για εσωτερική χρήση ή την εξυπηρέτηση των πολιτών (44%).
Ως σημαντικότερα εμπόδια στην υιοθέτηση των λύσεων αυτών αναδείχθηκαν η ποιότητα και η διαθεσιμότητα των δεδομένων (58%), καθώς και η περιορισμένη πρόσβαση σε υπολογιστικούς πόρους, όπως μονάδες επεξεργασίας γραφικών (GPU) και υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους (50%). Οι προκλήσεις αυτές επιβεβαιώθηκαν και από τα παραδείγματα που παρουσίασαν οι συμμετέχοντες, οι οποίοι ανέφεραν ότι η έλλειψη κατάλληλου εξοπλισμού, τα περιορισμένα τοπικά μοντέλα και η ανεπαρκής τεχνική τεκμηρίωση δυσχεραίνουν την υλοποίηση αντίστοιχων πρωτοβουλιών. Παράλληλα, εξέφρασαν την ανάγκη ανάπτυξης περισσότερο ανταγωνιστικών ευρωπαϊκών μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης.
Η επόμενη ημέρα για τη δημόσια διοίκηση
Το εργαστήριο ανέδειξε τις σημαντικές δυνατότητες που προσφέρει η Τεχνητή Νοημοσύνη ανοιχτού κώδικα για τον ψηφιακό μετασχηματισμό της δημόσιας διοίκησης, συμβάλλοντας στην ενίσχυση της διαφάνειας, της συνεργασίας και της ευρωπαϊκής ψηφιακής κυριαρχίας.
Παράλληλα, τα έργα ALIA, EuroLLM και TildeOpen LLM προσέφεραν συγκεκριμένα παραδείγματα εφαρμογής και χρήσιμες κατευθύνσεις για τους δημόσιους φορείς που εξετάζουν την αξιοποίηση λύσεων Τεχνητής Νοημοσύνης ανοιχτού κώδικα.
- Βιντεοσκόπηση: Παρακολουθήστε ολόκληρη τη συνεδρία εδώ.