Στον χώρο της πληροφορικής είναι γνωστό ότι ένα επιτυχημένο πρωτότυπο δεν είναι κατ’ ανάγκη και ένα βιώσιμο πληροφοριακό σύστημα. Μπορεί να λειτουργεί άψογα σε ένα ελεγχόμενο περιβάλλον, αλλά να αποτύχει όταν χρειαστεί να ενσωματωθεί σε υφιστάμενες υποδομές, να συντηρηθεί για χρόνια, να εξυπηρετήσει περισσότερους χρήστες ή να μεταφερθεί σε άλλον οργανισμό.
Ακριβώς σε αυτό το σημείο αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον τα πιλοτικά έργα του GovTech4All. Η σημασία τους δεν βρίσκεται μόνο στις εφαρμογές που αναπτύσσουν, αλλά κυρίως στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν τον κύκλο ζωής του λογισμικού. Επαναχρησιμοποιήσιμα δομικά στοιχεία, ανοιχτές προδιαγραφές, τεχνική τεκμηρίωση, διαλειτουργικότητα και δυνατότητα προσαρμογής αποτελούν βασικές προϋποθέσεις ώστε μια εφαρμογή να μη μείνει ένα ακόμη χρηματοδοτούμενο πρωτότυπο.
Από το «δουλεύει» στο «μπορεί να συντηρηθεί»
Το GovTech4All δημιουργήθηκε ως ευρωπαϊκό πεδίο συνεργασίας δημόσιων φορέων, επιχειρήσεων, νεοφυών εταιρειών και οργανισμών ψηφιακής καινοτομίας. Η πρώτη του φάση ολοκλήρωσε τρία συνεργατικά πιλοτικά, ενώ η δεύτερη αναπτύσσει οκτώ νέες εφαρμογές με σαφή προσανατολισμό στην επαναχρησιμοποίηση και την κλιμάκωση.
Για ένα στέλεχος πληροφορικής του ιδιωτικού τομέα, το ενδιαφέρον βρίσκεται στην αρχιτεκτονική λογική αυτών των έργων. Δεν σχεδιάζονται ως απομονωμένες εφαρμογές δεμένες με έναν φορέα ή έναν προμηθευτή. Η επιδίωξη είναι να παράγονται πλαίσια ασφάλειας, πρότυπα δεδομένων, επαναχρησιμοποιήσιμα στοιχεία λογισμικού, τεκμηρίωση και μεθοδολογίες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν και από οργανισμούς οι οποίοι δεν συμμετείχαν στην αρχική ανάπτυξη.
Αυτό είναι ουσιαστικά το αντίθετο του vendor lock-in. Η αξία μεταφέρεται από την αποκλειστική κατοχή μιας εφαρμογής στη γνώση, στον κώδικα, στις διεπαφές και στα πρότυπα που επιτρέπουν σε περισσότερους παρόχους να συντηρούν, να επεκτείνουν ή να αντικαθιστούν επιμέρους τμήματα του συστήματος.
Ανοιχτό λογισμικό ως τεχνική επιλογή, όχι ως σύνθημα
Δεν είναι σωστό να θεωρήσουμε ότι κάθε επιμέρους προϊόν του GovTech4All είναι αυτομάτως πλήρως ανοιχτού κώδικα. Είναι όμως σαφές ότι ορισμένα από τα σημαντικότερα πιλοτικά στηρίζονται συνειδητά σε ώριμες τεχνολογίες ανοιχτού λογισμικού και παράγουν επαναχρησιμοποιήσιμα αποτελέσματα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι Personal Regulation Assistants για κοινωνικές παροχές, όπου χρησιμοποιήθηκε το OpenFisca για τη μετατροπή κανόνων κοινωνικής πολιτικής σε μηχαναγνώσιμη μορφή. Η λύση δοκιμάστηκε στη Γαλλία, στην Ελλάδα και στην Ολλανδία. Η αξία εδώ δεν είναι ένας ακόμη ψηφιακός βοηθός. Είναι η δυνατότητα οι κανόνες να αποκτήσουν δομημένη, ελέγξιμη και επαναχρησιμοποιήσιμη αναπαράσταση, πάνω στην οποία μπορούν να αναπτυχθούν πολλές διαφορετικές υπηρεσίες.
Αντίστοιχα, το πιλοτικό για ασφαλή διασυνοριακή ανταλλαγή δεδομένων αξιοποίησε τα OpenFHE και OQS για μετακβαντική κρυπτογραφία και ομομορφική κρυπτογράφηση. Παρήγαγε επαναχρησιμοποιήσιμα δομικά στοιχεία που ήδη αξιοποιούνται στη δεύτερη φάση του GovTech4All.
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι το νέο πιλοτικό για αυτοματοποίηση της επεξεργασίας αποδεικτικών εγγράφων. Ο σχεδιασμός του προβλέπει ενσωμάτωση στοιχείων ανοιχτού κώδικα, δημοσίευση προδιαγραφών και τεκμηρίωσης και δημιουργία επαναχρησιμοποιήσιμων υλοποιήσεων αναφοράς. Ο στόχος δεν είναι ένα κλειστό προϊόν για έναν φορέα, αλλά μια βάση πάνω στην οποία μπορούν να δουλέψουν διαφορετικές δημόσιες διοικήσεις και διαφορετικές επιχειρήσεις.
Τα ανοιχτά πρότυπα μειώνουν το πραγματικό κόστος ιδιοκτησίας
Για την αγορά πληροφορικής, η σημαντικότερη ίσως παράμετρος είναι η διαλειτουργικότητα. Ένα σύστημα που βασίζεται σε τεκμηριωμένα πρότυπα, κοινά μοντέλα δεδομένων και ανοιχτές διεπαφές έχει πολύ διαφορετικό συνολικό κόστος ιδιοκτησίας από ένα σύστημα του οποίου τα δεδομένα, οι διεπαφές και οι μηχανισμοί ολοκλήρωσης ελέγχονται αποκλειστικά από έναν κατασκευαστή.
Αυτή η λογική ενισχύεται πλέον και θεσμικά από το Interoperable Europe Act. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο προβλέπει την ανταλλαγή και επαναχρησιμοποίηση λύσεων διαλειτουργικότητας, μαζί με την τεχνική τεκμηρίωση, τον πηγαίο κώδικα όπου εφαρμόζεται και τις αναφορές στα ανοιχτά πρότυπα ή στις τεχνικές προδιαγραφές που χρησιμοποιούνται. Παράλληλα, ζητεί από τους δημόσιους φορείς να δίνουν προτεραιότητα σε λύσεις χωρίς περιοριστικούς όρους αδειοδότησης, όπως οι λύσεις ανοιχτού κώδικα, όταν είναι ισοδύναμες ως προς λειτουργικότητα, συνολικό κόστος, ασφάλεια και ποιότητα.
Για μια εταιρεία πληροφορικής αυτό δημιουργεί διαφορετική αγορά. Η επιχειρηματική αξία μετακινείται από τη μεταπώληση αδειών και την κατοχή ιδιόκτητων μορφότυπων προς την ολοκλήρωση συστημάτων, την προσαρμογή, την ασφάλεια, τη λειτουργία, την υποστήριξη και τις συμφωνίες επιπέδου υπηρεσιών.
Βιωσιμότητα σημαίνει ότι το έργο επιβιώνει μετά τη χρηματοδότηση
Το GovTech4All αντιμετωπίζει πλέον ευθέως ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα των ευρωπαϊκών έργων: τι συμβαίνει όταν τελειώσει η χρηματοδότηση. Η απάντηση δεν μπορεί να είναι απλώς «βρίσκουμε νέο πρόγραμμα».
Η βιωσιμότητα χτίζεται όταν από το έργο παραμένουν επαναχρησιμοποιήσιμος κώδικας, πρότυπα, τεχνική τεκμηρίωση, κοινότητες πρακτικής, εκπαιδευμένο ανθρώπινο δυναμικό και διαδικασίες που μπορούν να εφαρμοστούν αλλού. Γι’ αυτό το GovTech4All αντιμετωπίζει την τεκμηρίωση, την ομότιμη μάθηση και τα κοινά δομικά στοιχεία ως κανονικά παραδοτέα και όχι ως δευτερεύουσες δραστηριότητες.
Η προσέγγιση αυτή συνδέεται πλέον και με το Digital Commons EDIC. Η ευρωπαϊκή αυτή υποδομή έχει σχεδιαστεί ώστε να στηρίζει την ανάπτυξη και τη μακροχρόνια συντήρηση ψηφιακών κοινών, ενώ το λογισμικό που αναπτύσσεται από κοινού προβλέπεται να διατίθεται εξ ορισμού με ελεύθερες και ανοιχτές άδειες. Έτσι αρχίζει να δημιουργείται θεσμικός μηχανισμός που μπορεί να μεταφέρει μια καλή πιλοτική λύση από το στάδιο της δοκιμής στη μόνιμη ευρωπαϊκή ψηφιακή υποδομή.
Μια διαφορετική ευκαιρία για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις πληροφορικής
Για τον ιδιωτικό τομέα, το ανοιχτό λογισμικό δεν σημαίνει λιγότερη αγορά. Σημαίνει διαφορετική και υγιέστερη αγορά. Περισσότερες εταιρείες μπορούν να προσφέρουν εγκατάσταση, ολοκλήρωση, κυβερνοασφάλεια, προσαρμογές, φιλοξενία, εκπαίδευση και υποστήριξη χωρίς να χρειάζεται να αποκτήσουν την άδεια ενός αποκλειστικού κατασκευαστή.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μάθημα του GovTech4All. Η βιωσιμότητα μιας δημόσιας ψηφιακής λύσης δεν εξασφαλίζεται επειδή χρηματοδοτήθηκε για άλλα δύο χρόνια. Εξασφαλίζεται όταν μπορεί να ελεγχθεί, να μεταφερθεί, να προσαρμοστεί, να συντηρηθεί από περισσότερους παρόχους και να λειτουργήσει μέσα σε ένα οικοσύστημα κοινών προτύπων.
Με αυτή την έννοια, τα πιο ενδιαφέροντα πιλοτικά του GovTech4All δεν είναι απλώς επιτυχημένες δοκιμές νέων τεχνολογιών. Είναι παραδείγματα ενός διαφορετικού ευρωπαϊκού μοντέλου ψηφιακής ανάπτυξης, στο οποίο το δημόσιο χρήμα δημιουργεί επαναχρησιμοποιήσιμη τεχνογνωσία και ψηφιακή υποδομή, ενώ οι επιχειρήσεις ανταγωνίζονται στην ποιότητα των υπηρεσιών, στην καινοτομία και στην τεχνική ικανότητα και όχι στην κατοχή του κλειδιού ενός κλειστού συστήματος.
Πηγές:
https://interoperable-europe.ec.europa.eu/collection/eugovtech/govtech4all
https://interoperable-europe.ec.europa.eu/collection/eugovtech/news/day-funding-stops