Η Ελβετία εξετάζει στην πράξη κατά πόσο λύσεις ανοιχτού κώδικα μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τη δημόσια διοίκηση για την υποστήριξη κρίσιμων λειτουργιών, ακόμη και σε συνθήκες κρίσης. Στο πλαίσιο αυτό, η Ομοσπονδιακή Καγκελαρία ολοκλήρωσε δοκιμή ενός εναλλακτικού ψηφιακού περιβάλλοντος εργασίας για δημοσίους υπαλλήλους και, με βάση τα αποτελέσματα, προχωρά σε πρόγραμμα ευρύτερης εφαρμογής του.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στην προσπάθεια της χώρας να ενισχύσει την ψηφιακή της κυριαρχία και να περιορίσει την εξάρτηση της δημόσιας διοίκησης από ιδιόκτητο λογισμικό. Η δοκιμή έδειξε ότι μια λύση ανοιχτού κώδικα μπορεί να υποστηρίξει βασικές λειτουργίες, όπως η διαχείριση εγγράφων, η αποθήκευση αρχείων, η συνεργασία, το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο και το ημερολόγιο.
Η προσπάθεια αυτή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο θεσμικό πλαίσιο, καθώς η Ελβετία έχει θεσπίσει την αρχή «ανοιχτός κώδικας ως προεπιλογή» στον Ομοσπονδιακό Νόμο για τη Χρήση Ηλεκτρονικών Μέσων για την Εκπλήρωση Κυβερνητικών Καθηκόντων (EMBAG).
Τον Αύγουστο, η Ομοσπονδιακή Καγκελαρία δημοσίευσε νέα έκθεση για τη μελέτη απόδειξης της ορθότητας της ιδέας (Proof of Concept – PoC), η οποία παρουσιάζει τα αποτελέσματα της δοκιμής.
Η δοκιμή της λύσης ανοιχτού κώδικα
Όπως εξήγησε ο Alexander Barclay, επικεφαλής Μετασχηματισμού και Διαλειτουργικότητας της Ελβετικής Ομοσπονδιακής Διοίκησης, η ψηφιακή κυριαρχία δεν είναι μια δυαδική έννοια ούτε ένας σταθερός τελικός στόχος. Στόχος, όπως σημείωσε, είναι να διασφαλιστεί η δημιουργία εφαρμόσιμων λύσεων και συστημάτων για όλα τα υπουργεία.
Στη μελέτη PoC συμμετείχαν 172 άτομα από διαφορετικές υπηρεσίες, τα οποία αξιολόγησαν τόσο τη λειτουργικότητα της λύσης όσο και ζητήματα αρχιτεκτονικής, λειτουργίας και διακυβέρνησης. Για τη δοκιμή επιλέχθηκε το ανοιχτού κώδικα περιβάλλον εργασίας openDesk, ενώ χρησιμοποιήθηκαν τα Windows και το Linux για την αξιολόγηση δυνατοτήτων, όπως η λειτουργία εκτός σύνδεσης.
Η μελέτη PoC αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου έργου, το οποίο αποσκοπεί όχι μόνο στη διασφάλιση της επιχειρησιακής συνέχειας σε περίπτωση που εξωτερικές ιδιόκτητες υπηρεσίες καταστούν μη διαθέσιμες, αλλά και στην ανάπτυξη μιας «βιώσιμης λύσης για την ασφαλή επεξεργασία ευαίσθητων πληροφοριών». Το δεύτερο αυτό ζήτημα θα εξεταστεί σε επόμενο έργο.
Τα ευρήματα της έκθεσης επιβεβαιώνουν ότι μια λύση ανοιχτού κώδικα είναι, σε γενικές γραμμές, εφαρμόσιμη για βασικές κρίσιμες λειτουργίες. Οι συμμετέχοντες αξιολόγησαν ιδιαίτερα θετικά τις δυνατότητες επεξεργασίας εγγράφων, αποθήκευσης αρχείων και συνεργασίας, καθώς και τις λειτουργίες ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και ημερολογίου.
Σε μικρότερη κλίμακα δοκιμάστηκαν επίσης υπολογιστές με λειτουργικό σύστημα Linux. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι είναι δυνατό να δημιουργηθεί ένα φιλικό προς τον χρήστη περιβάλλον εργασίας, το οποίο διαθέτει δυνατότητες λειτουργίας εκτός σύνδεσης. Οι δυνατότητες αυτές είναι ιδιαίτερα σημαντικές σε συνθήκες κρίσης, όταν το ιδιόκτητο περιβάλλον εργασίας ενδέχεται να μην είναι πλήρως διαθέσιμο.
Παρότι η μελέτη εντόπισε ορισμένους περιορισμούς που θα μπορούσαν να δυσχεράνουν την ευρεία παραγωγική αξιοποίηση της λύσης, δημιούργησε παράλληλα μια σημαντική βάση για τη μελλοντική υιοθέτηση λύσεων ανοιχτού κώδικα σε ομοσπονδιακό επίπεδο.
Επόμενο βήμα: πρόγραμμα ανοιχτού κώδικα σε ομοσπονδιακό επίπεδο
Με βάση τα αποτελέσματα, η Ομοσπονδιακή Καγκελαρία προχωρά σε ένα νέο πρόγραμμα, στο πλαίσιο του οποίου η λύση ανοιχτού κώδικα θα διατεθεί σε περίπου 3.000 δημοσίους υπαλλήλους της Ομοσπονδιακής Καγκελαρίας και αρκετών υπηρεσιών που εμπλέκονται σε «ιδιαίτερα κρίσιμες επιχειρησιακές διαδικασίες». Το περιβάλλον εργασίας ανοιχτού κώδικα θα χρησιμοποιείται παράλληλα με την υφιστάμενη υπηρεσία Microsoft 365.
Το νέο περιβάλλον εργασίας αναμένεται να είναι διαθέσιμο έως το τέλος του 2027 και να περιλαμβάνει βασικές λειτουργίες γραφείου, όπως ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, ημερολόγιο, επεξεργασία εγγράφων και παρουσιάσεων, καθώς και υπηρεσίες τηλεδιάσκεψης με ήχο και εικόνα. Το Κοινοβούλιο της Ελβετίας θα χρηματοδοτήσει την αρχική φάση του προγράμματος, με το κόστος της να υπολογίζεται σε περίπου 9 εκατομμύρια ελβετικά φράγκα.
Με την προσθήκη ενός ακόμη λειτουργικού συστήματος, η χώρα εφαρμόζει στην πράξη την αρχή «ανοιχτός κώδικας ως προεπιλογή». Η προώθηση της λύσης σε ευρύτερη κλίμακα αποτελεί ένα ακόμη βήμα προς ένα μακροπρόθεσμο σχέδιο για την ενίσχυση της ψηφιακής κυριαρχίας και της ανθεκτικότητας της ομοσπονδιακής διοίκησης.